بررسی اهداف آموزش و پرورش ابتدایی
.
3-1) اهداف آموزش و پرورش ابتدایی از سال1320 تا انقلاب اسلامی :
از سال 1320 بر اثر نیاز روزافزون جامعه و مردم به آموزش و پرورش ، مسئولان کشور به اجرای مصوبات قانونی و تصویب قوانین جدید آموزشی ملزم شدند ، به موازات آن تعیین و تصریح هدف های نظام آموزشی ضرورت یافت ، شورای عالی فرهنگ و صاحب نظران تعلیم و تربیت در این زمینه کوشش هایی به عمل آوردند و هدف های کلی نظام آموزشی کشور به تدریج شکل گرفت.
در سال 1321 کمیسیونی مرکب از عده ای از دبیران تشکیل شد که هدف های دوره های ابتدایی و متوسطه را به شرح زیر تدوین کرد و به تصویب شورای عالی فرهنگ رسانید :
- پرورش کودک
- خدمت به جامعه، اجتماع محلی ، خانواده، مدرسه و همکاری با آنها
- خدمت به ملت و مملکت
- خدمت به دنیا و بشریت
همچنین شورای تهیه کننده طرح نظام جدید آموزش و پرورش کشور در سال 1343 اهداف نظام آموزشی کشور ر ا با عناوین کلی زیر تعیین نمود:
- رشد متعادل جسمی و فکری و سلامت تن و روان
- تربیت اخلاقی و معنوی
- تربیت هنری و فرهنگی
- تربیت اجتماعی
- تربیت سیلسی
- تربیت اقتصادی
- آموزش نظری عملی به منظور انتقال سرمایه های فکری و تمدن انسانی
بالاخره هدف های آموزش و پرورش کشور در سال 1354 شکل نهایی پیدا کرد و اصول و رهنمودهای عملی برای تحقق آنها نیز مشخص گردید. هدفهای کلی آموزش ابتدایی در سال های قبل از انقلاب به شرح زیر بوده است:
- پرورش و آماده ساری کودکان برای زندگی اجتماعی
- تربیت کودکان برای تطابق با شرایط زندگی
- پرورش تواناییهای کودکان در زمینه گوش کردن، سخن گفتن ،فهمیدن مطالب ،فهماندن نظر خویش، تفکر و استدلال و استنتاج و آماده سازی برای درک ارزش ها.
2- قانون اهداف در وزارت آموزش و پرورش:
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب 24 آبان 1358 ه-ش هدف و جهت اصلی آموزش و پرورش را مشخص کرده است. به موجب اصل سوم دولت موظف است برای نیل به هدف های عالی نظام جمهوری اسلامی ایران ، همه امکانات خود را امور زیر که مستقیم و غیر مستقیم به آموزش و پرورش ارتباط دارند به کار برد :
1- ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی بر اساس ایمان و تقوا و مبارزه با کلیه مظاهر فساد و تباهی
2- بالا بردن سطح آگاهی های عمومی در همه زمینه ها با استفاده صحیح از مطبوعات و رسانه های گروهی و وسایل دیگر
3- آموزش و پرورش و تربیت بدنی رایگان برای همه در تمام سطوح و تسهیل و تعمیم آموزش عالی
4- تقویت روح بررسی و تتبع و ابتکار در تمام زمینه های علمی ، فنی و فرهنگی و اسلامی از طریق تاسیس مراکز تحقیق و تشویق محققان.
قانون جدید به اهداف و وظایف وزارت آموزش و پرورش اختصاص دارد .
فصل اول قانون ، هدف های اساسی را در 2 ماده تبصره تدوین کرده است .تبصره ها مربوط به آموزش دینی پیروان دیگر مذاهب اسلامی و اقلیتهای دینی است. ذیلا عین موارد مذکور را صرفنظر از تبصره ها نقل می کنیم :
ماده 1 : تقویت و تحکیم مبانی اعتقادی و معنوی دانش آموزان از طریق تبیین و تعلیم اصول و معارف احکام دین مبین اسلام و مذهب حقه جعفری اثناعشری بر اساس عقل ، قرآن و سنت معصومین(ع)
ماده 2 : 1- رشد فضایل اخلاقی و تزکیه دانش آموزان بر پایه تعالیم عالیه اسلام
2- تبیین ارزش های اسلامی و پرورشی دانش آموزان برر اساس آنها
3- تقویت و تحکیم روحیه اتکال به خدا و اعتماد به نفس
4- ایجاد روحیه تعبد دینی و التزامی عملی به احکام اسلامی
5- ارتقای بینش سیاسی بر اساس اصل ولایت فقیه در زمینه های مختلف و مشارکت آگاهانه در سرنوشت سیاسی کشور
6- ایجاد زمینه های لازم برای حفظ و تداوم استقلال فرهنگی ، اقتصادی و سیاسی از طریق آشناساختن دانش آموزان به علوم و فنون و صتایع و حرف مورد نیاز جامعه بر اساس اولویت های موجود در جامعه
7- شناخت و شکوفا کردن و پرورش استعدادهای دانش آموزان و تقویت روح بررسی و تتبع و تحقیق و ابتکار و خلاقیت در تمام زمینه های علمی ، فنی، فرهنگی و علوم اسلامی با تاکید بر نفی روحیه مدرک گرایی
8- رشد دادن و تقویت روحیه عدالت پذیری و عدالت گستری و ظلم ستیزی و مبارزه با تبعیضات ناروا و حمایت از مظلومین و مستضعفین
9- تقویت روحیه دعوت به خیر ، امر به معروف و نهی از منکر به عنوان وظیفه همگانی و متقابل
10- ایجاد روحیه پاسداری از قداست و استواری بنیان و روابط خانواده بر اساس تعالیم عالیه اسلام
11- ایجاد روحیه احترام به قانون و التزام به اجرای آن و حمایت از برخورداری مردم از حقوق قانونی خویش
12- ایجاد و تقویت روحیه اخوت اسلامی و تعاون عمومی و انفاق و ایثار
13- ایجاد روحیه صرفه جویی و قناعت و پرهیز از اسراف و تبذیر و مصرف زدگی
14- تقویت حس مسئولیت و اهتمام به امور مسلمین و پای بندی به نظم و انضباط
مفاد هدف های فوق به وضوحو نشان می دهد که ابعاد دینی و اخلاقی در درجه اول اولویت قرار دارند.به علاوه سنت ها و ارزش های اسلامی در ارتباط با ابعاد فردی ، اجتماعی ، اقتصادی ،سیاسی و فرهنگی تعلیم و تربیت نیز مورد تاکید قرار گرفته اند . در مجموع هدف ها ناظر به تربیت افرادی با هویت اسلامی برای جهانی اسلامی هستند.
3-اهداف دوره ابتدایی برمبنای تعلیم و تربیت اسلامی:
اهداف موجود که اهداف کلی تعلیم و تربیت در مقاطع مختلف تحصیلی براساس اهداف کلی تعلیم و تربیت اسلامی مندرج در پیش نویس طرح کلیات نظام آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران تدوین شده است. اهداف کلی تعلیم و تربیت اسلامی به عنوان اهداف آرمانی درنظر گرفته شده است و از تجزیه هر یک از این اهداف در مقاطع مختلف اهداف کلی هر مقطع به دست آمده است. ویژگی اساسی اهداف کلی مقاطع در این است که هربند از اهداف آرمانی به یک یا چند هدف در هر مقطع تقسیم شده است؛به گونه ای که این اهداف در نهایت در جهت وصول به هدف آرمانی منشعب شده از آن سیر می کند.چنانکه مشخص است اهداف کلی تعلیم و تربیت اسلامی تحت مقولات زیر مدوون شده است:
الف)اهداف اعتقادی
ب)اهداف اخلاقی
ج)اهداف علمی و آموزشی
د) اهداف فرهنگی و هنری
ه) اهداف اجتماعی
و) اهداف سیلسی و نظامی
ز) اهداف اقتصادی
ح)اهداف زیستی
لازم به ذکر است در کنار هر هدف یک کد دو رقمی نوشته شده است. رقم اول از سمت چپ شماره مسلسل اهداف آرمانی(اهداف کلی تعلیم و تربیت اسلامی) در مقوله مربوطه است. رقم دوم نیز شماره مسلسل اهداف در مقطع است.
الف)اهداف اعتقادی :
1- تقویت ایمان و اعتقاد به مبانی اسلامی و بسط بینش الهی بر اساس قرآن کریم و سنت پیامبر(ص) و ائمه معصومین(ع) با مراعات اصول 12 و 13 قانون اساسی در مورد پیروان مذاهب اسلامی و اقلیتهای دینی
2- پرورش روحیه مبارزه با کفر و شرک و نفاق و همه مظاهر آنها
دانش آموز پس از پایان مقطع ابتدایی در زمینه اعتقادی :
1) اصول اعتقادی اسلامی را به طور اجمالی می شناسد.
2) برخی از صفات ثبوتیه وسلبیه خداوند را می داند.
3) با زندگی انبیا اولوالعزم بالاخص زندگی نبی اکرم(ص) تا حدودی آشناست.
4) از تاریخ صدر اسلام به طور اجمال اطلاع دارد.
5) برخی آیات دعایی در قرآن را از حفظ می خواند.
6) با زندگی ائمه اطهار(ع) و حضرت زهرا(س)تا حدودی آشناست.
7) به شخصیت های دینی احترام می گذارد.
8) به شنیدن وقایع تاریخی صدر اسلام اظهار علاقه می کند.
9) زمانها و مکانهای مقدس و مهم در میان مردم ایران را می شناسد.
10) معنای شهید را می داند و برای شهدا احترام قائل است.
11) با پوشش اسلامی آشناست و آن را رعایت می کند.
12) قرآن را از رو می خواند.
13) سران کفار و مشرکین را می شناسد و با اعمال آنها نسبت به پیامبر و مسلمین آشناست.
14) سران و کفار و مشرکین معاند با اسلام را در زمان حاضر می شناسد.
ب)اهداف اخلاقی:
1) ایجاد زمینه لازم برای خود شناسی به منظور خودشناسی
2) شناخت ، پرورش و هدایت استعدادهای افراد در جهت اعتلای فرد و جامعه
3) تزکیه و تهذیب نفوس و رشد فضایل و مکارم اخلاقی بر اساس ایمان به خدا و تقوای اسلامی
4) پرورش روحیه تعبد آگاهانه ، یاد خدا و التزام عملی به احکام و آداب اسلامی
5) پرورش روحیه اعتماد به نفس ،استقلال شخصیت و نفی اتکا به دیگران
6) تقویت احساس کرامت اخلاقی و برانگیختن عزت نفس
7) تعدیل عواطف
8) پرورش روحیه نظم و انضباط
دانش آموز پس از پایان مقطع ابتدایی در زمینه اخلاقی:
1-1کارکرد هریک از اندامها ، بافتها ،دستگاهها و حواس خود را میداند و می تواند آنها را توضیح دهد.
2-2نحوه استفاده از حواس خود را می داند و می تواند هریک از آنها را به شکل انفرادی یا اشتراکی به کارگیرد.
3-2استعدادهای حرکتی خود را می شناسد و برای به کارگیری آنها در فعالیت های مختلف راغب است .
4-2استعدادهای هنری خود را از قبیل خوشنویسی ، نقاشی ،سرود و امثال آن را می شناسد و آنها را به کار می گیرد.
5-3فردی است راستگو و امین.
6-3دختری است عفیف و باحیا و پسرس است شجاع و با صفت مردانگی و صبوری.
7-4خدا را به دلیل خالق ، عالم و قادر مطلق و مهربان بودن شایسته اطاعت می داند.
8-4می داند که باید در همه اوقات از خداوند کمک بخواهد.
9-4نماز را می آموزد و با احکام مربوط به نماز و روزه آشنا می شود.
10-4 برخی از افراد نامحرم را نام می برد.
11-4 به خواندن نمازهای پنجگانه عادت کرده است.
12-4 چیزهای نجس را نام می برد و روش تطهیر آنها را می داند.
13-5 در عین حال که خانواده اش را دوست می دارد در مواقع ضروری می تواند دور یهریک ا زآنها را تحمل کند.
14-5 کارهای شخصی خود را شخصا انجام می دهد.
15-5 وابستگی شدید عاطفی به کسی ندارد.
16-6 در مقابل هیچ یک از دانش آموزان به دلیل داشتن برتری در مال ، محبوبیت و موفقیت تحصیلی احساس حقارت نمی کند.
17-7 می داند اموری چون تنهایی و تاریکی ترس ندارد و تلا شمی کند ترس خود را از چنین اموری از بین ببرد.
18-7 در صورتی که از چیزی ناراحت شود و بخواهد گریه کند؛این کار را به گونه ای انجام می دهد که که دیگران فکر نکنند او فرد ضعیفی است.
19-8 به رعایت نظم و انضباط در خانه و مدرسه و اجتماع خو گرفته است.
( ارائه نكاتی برای برخورد صحیح با كلاس اولی ها )
وقتی فرزند خود را برای رفتن به مدرسه آماده می كنید صرفاً حقایقی را به او بگویید كه در مدرسه با آن روبرو می شود. اگر به جای این كه به او بگویید مدرسه چه جای خوبی است و چقدر به او خوش می گذرد و با چه بچه های خوبی آشنا خواهد شد ؛ بگویید كه كی به مدرسه خواهد رفت، در آنجا چه كار خواهد كرد و كی به دنبال او خواهید رفت ، تصویر روشن تری از كل مسئله پیدا خواهد كرد. تعریف شما از مدرسه ممكن است به صورتهای گوناگونی تعبیر شود نه آنچه كه واقعاً در انتظار كودك است. اگر حقایق را به او نگویید ، در ذهن خود وقایعی می سازد كه ممكن است با حقیقت فاصله زیادی داشته باشد . به عنوان مثال ، كودكی را می شناسم كه به او گفته بودند در مدرسه به او خیلی خوش خواهد گذشت. او در پایان روز اول سخت ناراحت شده بود ؛ زیرا به جای بازی كردن با كودكان دیگر با بچه های بسیاری روبرو شده بود كه گریه می كردند و مادرشان را می خواستند. از آنجا كه آنچه به او گفته بودند با آنچه در مدرسه دیده بود تفاوت زیادی داشت به سختی می توانستیم او را قانع كنیم كه با گذشت زمان اوضاع بهتر خواهد شد. تا آنجا كه به او مربوط می شد، او را گول زده بودند و هیچ دلیلی نمی دید كه روز دوم مدرسه ، بهتر از روز اول باشد.
او را فریب ندهید
فراموش نكنید كه به او بگویید در مدرسه چند ساعتی با آموزگار و سایر همشاگردی ها تنها می ماند و شما در پایان روز نزد او برمی گردید. حتی می توانید به او بگویید كه ممكن است در یكی دو روز اول تنها باشد و به او خوش نگذرد، اما پس از چندی به مدرسه عادت خواهد كرد. در همین زمان می توانید به او یادآوری كنید كه ممكن است بعضی از كودكان گریه كنند و مادرهایشان را بخواهند. سعی كنید تمام حوادثی را كه ممكن است در مدرسه برای او پیش بیاید برایش توضیح دهید تا چنانچه آن حوادث عملاً اتفاق افتاد ، آمادگی داشته باشد. اگر فقط از خوبی های مدرسه تعریف كنید و او با واقعه ناخوشایندی مواجه شود ، ناراحت می شود و ممكن است آنقدر تحت تأثیر قرار بگیرد كه نتواند با سایر كودكان بازی كند و یا با معلم خود ارتباط برقرار سازد و آنچه تدریس می شود را جذب كند. در ضمن اگر آموزگار قبل از شروع مدرسه در خانه به دیدار كودك بیاید، بسیار به نفع كودك تمام می شود.
به كودك اعتماد به نفس بدهید
هر چند كه كودكان ، معمولاً ، نسبت به رفتن به مدرسه اشتیاق دارند، اما غالباً در یكی دو روز اول زیاد به آنها خوش نمی گذرد. حتی اگر فرزند خود را كاملاً برای رفتن به مدرسه آماده كرده باشید ، باز هم این مسئله حادثه بسیار بزرگی در زندگی او به شمار می آید، زیرا این كار با دور شدن از مادر و ورود به محیطی جدید و ناشناس و رویارویی با غریبه ها همراه است. به همین دلیل بسیاری از مدارس از والدین می خواهند كه روز اول در مدرسه باقی بمانند و حتی در روزهای بعد نیز به این كار ادامه دهند تا كودك با محیط جدید خو بگیرد.
به طور كلی اگر كودك از قبل در محیطهای آموزشی حضور پیدا كرده باشد و رفتن به مدرسه در ادامه آن قرار گیرد، و اگر مدرسه برای آرام كردن كودك و از بین بردن اضطراب ناشی از دور شدن از والدین پیش بینی هایی كرده باشد، تجربه ای لذتبخش خواهد بود و چنانچه این كار به خوبی انجام شود اعتماد به نفس كودك بیشتر می شود. به همین دلیل است كه بعضی از كودكان در مدرسه شكوفا می شوند.
اضطرابش را دریابید
كودكی كه از رفتن به مدرسه اكراه دارد، كودكی است كه با دور شدن از مادر دچار اضطراب می شود. شاید اضطراب او بی مورد هم نباشد ، بخصوص اگر احساس كند كه با فرستادن او به مدرسه ، با زور از خانه بیرونش كرده اند. گاهی اوقات ، وقتی خواهر یا برادر كوچكتری در خانه وجود داشته باشد، كودك احساس می كند كه از عشق و محبت مادری محروم شده است ، علی الخصوص وقتی كه می بیند فرزند نورسیده هر روز عشق و محبت بیشتری را به خود اختصاص می دهد. از سوی دیگر بعضی از كودكان با حضور در كلاس آموزگاری كه ترسناك است و به نیازهای آنها توجهی ندارد ، نسبت به مدرسه عكس العمل منفی پیدا می كنند .
به شیرینی تجربه اش كمك كنید
بعضی از كودكان صرفاً به زمان بیشتری برای آشنا شدن با مدرسه احتیاج دارند و آمادگی كمتری برای دور شدن از والدین دارند ، زیرا كه امنیت او را تضمین می كنند. اگر به اندازه كافی در كنار فرزند خود در مدرسه بمانید ، كودك به مدرسه اعتماد پیدا می كند و یاد می گیرد كه آموزگار برای آرام كردن و حمایت از او چنانچه موردی پیش بیاید ، در مدرسه حضور دارد.
گاهی عكس العمل منفی فرزند شما به دلیل روشی است كه برای آماده كردن او به كار برده اید . اگر والدین بیش از حد محتاط باشند و دائماً كودك را از خطرها و فجایعی كه ممكن است در مدرسه وجود داشته باشد بترسانند، كودك حق دارد كه دور از والدین خود احساس آرامش نكند. گاهی اوقات والدین دوست ندارند فرزند خود را به مدرسه بفرستند و ناخودآگاه نارضایتی و اضطراب خود را به كودك منتقل می كنند. تردیدی وجود ندارد كه كودك هم از رفتن به مدرسه اكراه پیدا می كند.
به هرحال برای تمام مشكلاتی كه ذكر شد یك را ه حل وجود دارد: برای چند روز در كنار فرزند خود در مدرسه بمانید.
قسمت دوم
شما به عنوان پدر و مادر فکر میکنید چگونه میتوانید فرزندتان را برای اولین روز مدرسه آماده کنید و این روز را به یادماندنیترین روزهای زندگی سازید؟
یار دبستانی من! شاد باش
اشکها و لبخندها است. خیلیها ریزریز اشک میریزند و بعضیهایشان به اندازه تمام پهنای صورتشان لبخند میزنند و شادند. روپوشها رنگرنگ با رنگهایی شاد، رقص رنگها را در شیطنتها و جست و خیزهایشان به یادتان میآورد و شما را غرق در خیال به سالها پیش وقتی خودتان روز اول مدرسه را آغاز کردید میبرد. روز اول مدرسه، یکی از به یادماندنیترین خاطرات زندگی همه ماست.
روز اول مدرسه برای بیشتر کلاس اولیها، تجربهای عجیب و واقعهای بزرگ است. جدایی از والدین و اولین ساعات را به دور از خانه در محیطی جدید سپری کردن شاید چندان دلچسب نباشد و واکنشهای گوناگونی را در بچهها بیدار کند. شما به عنوان پدر و مادر فکر میکنید چگونه میتوانید فرزندتان را برای اولین روز مدرسه آماده کنید و این روز را به یادماندنیترین روزهای زندگی سازید؟
غول را بکشید
شاید فرزند شما دوست داشته باشد اسباببازیها و عروسک خود را در روز جشن شکوفهها با خود به مدرسه ببرد، خوب چه اشکالی دارد جز اینکه روز اول مدرسه را برای او عادیتر جلوه خواهد داد. شما به عنوان پدر و مادر اولین کاری که در راستای کمک به کلاس اولیتان میتوانید بکنید؛ همین است که غولی که کودک از این روز در ذهن خود ساخته است، بکشید و از بین ببرید. مدیر کل دفتر آموزش ابتدایی نیز در سال گذشته اعلام کرده است در روز شکوفهها، کلاس اولیها میتوانند با اسباببازیها و هر پوششی که دوست دارند به مدرسه بروند. در این روز جشنهای ویژهای برای کلاس اولیها در مدرسه برگزار میشود و حضور والدین در کنار کودکان به دلگرمی آنها کمک خواهد کرد. تلاش کنید روز اول مدرسه را به فضایی شاد و دلچسب برای فرزندتان تبدیل کنید و و از باید و نباید و امر و نهی کردن به کودکتان خودداری کنید: تلاش کنید این روز را روزی بزرگ و به یاد ماندنی معرفی کنید.
چراغهای اضطراب خاموش
کلاس اولیها در این روز با محیطی جدید و بزرگ، آدمهای جدید و قوانین تازه آشنا میشوند که همه آنها میتوانند استرسزا و اضطرابآور باشند. بهروز جلیلی، روانپزشک کودکان، عقاید تاملبرانگیزی در اینباره دارد. او میگوید: «دانشآموزان کلاس اولی به دو گروه تقسیم میشوند؛ گروه اول آنهایی هستند که تجربه مهد کودک را داشته و تحمل دوری از والدین را تجربه کردهاند و به دور بودن از خانه تا حدودی عادت کردهاند و گروه دوم آنهایی هستند که برای اولین بار دوری از خانواده را تجربه میکنند که به طور طبیعی، در گروه دوم کار معلم و والدین قدری مشکلتر است». او میافزاید: «والدین باید در این روزها آموزشهایی را برای فرزندان خود داشته باشند؛ آموزشهایی که در آن شیوه برخورد با اطرافیان چگونگی آماده شدن سریع برای رفتن به مدرسه و شیوه پوشیدن لباس کودکان به وسیله خود آنها در نظر گرفته شود.» آشنا کردن کودکان با برخی نکات ساده میتواند چراغهای اضطراب را در روز اول مدرسه در ذهنشان خاموش کند.
گفتگو با کلاس اولیها
شاید دوست داشته باشید یک کتابچه راهنما از طرف مدرسه در اختیار شما قرار گیرد تا به وسیله آن فرزندتان را برای روز اول مدرسه آماده کنید. در چنین دفترچه راهنمایی به کودک کلاس اولی خود بگویید که:
• در روز اول مدرسه، معلم از او درس نمیپرسد و لازم نیست آمادگی ویژهای برای برخورد با آموزگار داشته باشد. خیالش را راحت کنید: «در روزهای آینده که مطالب جدید را خوب یاد گرفتی، میتوانیم با هم درباره درس خواندن و درس پاسخ دادن به آموزگار گفتگو کنیم.»
• درباره روز اول مدرسه خودتان و خاطرات آن روز برایش تعریف کنید که شادیها و تجربههای درخشانی در مدرسه انتظار او را میکشد. به او بگویید خودتان در روز اول مدرسه چه احساسی داشتید و آموزگار و دوستانتان با شما چه برخوردی داشتند.
• تلاش کنید به او بفهمانید که شما هم همان استرسها و اضطراب را از سر گذراندهاید و آنچه در مدرسه بوده است، بهتر از آنچه فکر میکردید بوده است. اگر خواهر یا برادر بزرگتری دارد، از او بخواهید تجارب خوش روز اول مدرسهاش را برای کوچولوی کلاس اولی شما تعریف کند.
تکالیف والدین برای روز اول
والدین میتوانند کارهای متفاوت و جالبی در روزهای قبل از آغاز مدرسه انجام دهند تا روز اول مدرسه را طبیعیتر جلوه میدهند. شاید بتوان این کارها را تکالیف والدین برای روز اول مدرسه نامید که به کلاس اولیها کمک میکند با شوق بیشتری پا به دبستان بگذارند:
• فرزندتان را در تابستان به بهانه ثبتنام، گرفتن پرونده و مواردی مانند آن به مدرسهاش ببرید و تمام فضاهای داخلی درون آن را از کلاسها تا دستشوییها به او نشان دهید. این کار شاید در روز اول مدرسه به دلیل شلوغی و ازدحام والدین و کودکان امکانپذیر نباشد. گذر از خیابانی که دبستان کودکتان در آن واقع است نیز او را با فضای مدرسهاش که باید هر روز به آنجا برود، آشنا خواهد کرد.
• کتابهای داستانی را برای او بخرید و بخوانید که در آن کودک داستان به مدرسه میرود. این کتابها اگر دارای تصاویر رنگی و جذاب باشند، به کلاس اولیها کمک میکنند تا خود را در قالب شخصیت داستان قرار دهند و با مدرسه و فضای آن آشناتر شوند.
• اسم فرزندتان، شماره منزل و شماره تلفن و نشانی خود را روی یک کاغذ بنویسید و در جیب کودکتان یا درون کیف مدرسهاش جای دهید. این کار به کلاس اولیها احساس امنیت و آرامش خواهد داد که در مدرسه گم نخواهند شد.
• کودکتان را به تنهایی در روز اول مدرسه و هفتههای نخست به مدرسه نفرستید. وقتی او خودش را در محیط جدید و غریبه حس کند در بین اطرافیانی که همه با والدین خود پا به مدرسه گذاشتهاند، احساس تنهایی خواهد کرد، هیجان روز اول مدرسه از شب قبل، صبح روز اول، به صدا درآمدن زنگ کلاس و حتی بازگشت به منزل همراه کلاس اولیها است و چه بهتر است که او همراهی داشته باشد تا این لحظات را در کنار او سپری کند.
• اگر برایتان امکان ندارد، همراهش بروید از پدر بزرگ یا مادر بزرگ و یا خواهر و برادر بزرگترش بخواهید که او را همراهی کند.
• یک ماه قبل از آغاز مدرسه برای خرید لوازمالتحریر، کیف و لباس با کلاس اولیها به بازار بروید. این زمانی مناسب است که کلاس اولیها احساس کنند به موقع برای رفتن به مدرسه آماده میشوند و شور و شوق مدرسه در وجودشان بسیار زیاد است. به تعویق انداختن آن به روزهای آخر شهریور آنها را دچار استرس خواهد کرد که مبادا دیر برای رفتن به مدرسه آماده شوند.
بایدها و نبایدهای روز اول مدرسه
روز اول مدرسه قوانین نانوشتهای دارد که خیلیها آنها را میدانند ولی گاهی ممکن است به دلیل مشغلههای شغلی و حرفهای نتوانید برنامهریزی دقیقی برای این روز کرده باشید و بعضی از بایدها و نبایدها را به عنوان والدین از یاد برده باشید.
توجه به این نکتهها، کلاس اولیها را از نظر جسمانی و ذهنی و بدنی در این روز آمادهتر خواهد کرد:
• کلاس اولیها شب قبل از مدرسه باید شام سبکی نوش جان کنند و به موقع به رختخواب بروند. تلاش کنید که یک شیشه آب در اختیار کودکتان قرار دهید تا بتواند به اندازه کافی آب بنوشد. در این روز کودکان به دلیل اضطرابی که دارند زود تشنه میشوند.
• کلاس اولیها را روز اول با لباسهایی راحت به مدرسه بفرستید. کفش راحت، روپوش و مقنعه راحت و شلواری که تنگ نباشد، کودکان را در این روز زیر فشار و استرس کمتری قرار خواهد داد.
• پس از پایان روز اول مدرسه، در راه بازگشت به خانه و یا هنگامی که فرزندتان به منزل بازگشت به صحبتهای او به دقت گوش دهید. در این صحبتها شما مشکلات و ترسهای او را خواهید یافت و میتوانید راهحلهایی مناسب را برای حل آن در پیش گیرید.
• به او نشان دهید که دوست دارید داستانهای مدرسهاش را بشنوید. به این ترتیب تشویق خواهد شد آنچه برایش در مدرسه رخ میدهد، برایتان تعریف کند و مشکلات و شادیهایش را با شما در میان بگذارد.
• خیلی از بچهها از سرویس مدرسه یا حتی راننده سرویس میترسند و یا غریبی میکنند. میتوانید در روز اول با او سوار سرویس مدرسه شوید.
ج)اهداف علمی و آموزشی :
1) تقویت روحیه حقیقت جویی ، تعقل و تفکر ، مطالعه ، بررسی ، تعمق ، تحقیق ، نقادی و این کار در تمام زمینه های اسلامی ، فرهنگی ، علمی و فنی
2) تقویت روحیه تعلیم ، تعلم و تربیت مستمر و تامین زمینه مناسب برای آن
3) شناخت اسرار جهان آفرینش و قوانین طبیعت به عنوان آیات الهی به منظور پیشبرد دانش و معرفت و استفاده از علوم علوم و فنون و تجارت پیشرفته بشری
4) تعمیم آموزش برای تمام افراد لازم التعلیم و محو بیسوادی
5) آموختن زبان و خط فارسی به عنوان زبان و خط رسمی و مشترک مردم ایران و نیز آموختن زبان زبان عربی جهت آشنایی با قرآن و معارف اسلامی و تسهیل ارتباط با سایر مسلمانان جهان
6) آموزش علوم و فنون و مهارتهای مورد نیاز فرد و جامعه
دانش آموز پس از پایان مقطع ابتدایی در زمینه علمی و آموزشی :
1-1 می داند که هر پدیده ای علت یا علت هایی دارد.
2-1 نسبت به پدیده های جهان اطراف کنجکاو است و راجع به آنها سوال مطرح می کندو به دنبال یافتن پاسخهای آن است.
3-1 می داند که هر مطلبی که می شنود و یا می بیند ضرورتا درست نیست بلکه باید از طریق پرسش از معلمین و افراد آگاه مطالب درست را از نادرست مجزا کند.
4-1 می تواند در تمام زمینه های اسلامی ، فرهنگی ، علمی و فنی ، در حد توان ذهنی خود سوال مطرح کند و کنجکاو باشد .
5-2 تمامی کتابها و دفاتر اساسی خود را در طول سالهای مختلف تحصیلی به دقت نگهداری می کند و پیوسته از آنها مراقبت می نماید.
6-2 سعی می کند مطالب نوئی را که آموخته در صحبتهای خود با والدین یا دوستان خویش تعریف کند و به آنها منتقل نماید.
7-2 هر تابستان دفتری را برای ثبت کارهایی که انجام داده ، مطالب نوئی که آموخته و کتابهایی که مطالعه کرده تنظیم و ابتدای هر سال آن را به معلم خود هدیه می دهد.
8-3 شناخت و آموزش نظری و عملی سطحی از رشته های علمی ، فنی ، هنری و ادبی که بر اساس اهداف جزئی و برنامه تفصیلی که توسط کارشناسان برنامه ریزی درسی تعیین می شود، به طوری که درعین هماهنگی با سایر اجزا این اهداف بتواند دانش آموز مقطع ابتدایی را به سطح مطلوبی در این بعد نائل کند.
9-5 زبان و خط رایج در محاورات و مکاتبات مردم فارسی زبان را می شناسد به گونه ای که می تواند قسمت اعظم سخنان آنها را بفهمد و بدان تکلم کند و نوشته های رایج را نیز بخواند و زبان رایج را بنویسد.
10-5 برخی از متون نظم و نثر معاصر یا مشابه با زبان معاصر و همچنین برخی ا ز ضرب المثلها و کنایات ادبی رایج بین مردم را از حفظ می داند.
11-5 نماز و برخی از احادیث ساده را از حفظ می خواند و ترجمه می کند.
12-5 آخرین حزب قرآن را از حفظ می خواند.
د) اهداف فرهنگی و هنری :
1) شناخت ، پرورش و هدایت ذوق و استعدادهای هنری و زیبایی شناسی
2) شناساندن زیبایی های جهان آفرینش به عنوان مظاهر جمال و کمال الهی
3) شناساندن هنر اسلامی و هنرهای ملی و جهانی سالم و پرورش روحیه حفظ میراث هنری و تاریخی
4) شناخت و شناساندن ادب فارسی به عنوان جلوه گاه ذوق و هنر و مظهر وحدت ملی و اجتماعی کشور
5) شناساندن فرهنگ و آداب و سنن و رسوم منحط و خرافی
6) شناساندن تاریخ و تمدن و فرهنگ اسلام ، ایران و کشورهای دیگر
دانش آموز پس از پایان مقطع ابتدایی در زمینه فرهنگی و هنری :
1-1توانایی خود را در زمینه های نقاشی،خط،شعر،نویسندکگی ، عکاسی، تزئین ، هنرهای نمایشی، و هنرهای صوتی، به کارگرفته است و زمینه یا زمینه های مورد علاقه خود را مشخص می کند.
2-1 اشیا و پدیده های اطراف خود را براساس ملاک زیبایی و زشتی طبقه بندی می کند و علت آن را نیز توضیح می دهد.
3-2 در زمینه ها ی هنری از زیبایی در پدیده های طبیعی به عنوان مخلوقات بکر الهی الگو می گیرد.
4-3 برجسته ترین آثار هنری اسلامی و ایرانی را می شناسد.
5-4 دفتری را برای ثبت زیباترین عبارات نظمی و نثری زبان فارسی اختصاص داده و آن را به خوبی نگهداری میکند تا در سایر مقاطع نیز آن را غنی کند.
6-5 آداب و سننی چون آداب نوروز ،شب یلدا، احترام به بزرگترها، آداب لباس پوشیدن و غذا خوردن و خوابیدن را می داندو آنها را به عنوان آداب و سنن مهم ایران اسلامی تلقی می کند.
7-5 مواقیتی چون ماه مبارک رمضان ، ماه محرم و صفر و نیز میلاد و بعثت نبی اکرم(ص) و نیمه شعبان را به عنوان مواقیت اسلامی می شناسد و آداب فرهنگی و اجتماعی مربوط به آنها را رعایت می کند و برای آنها ارزش قائل است.
8-6 شناخت و آموزش نظری و عملی سطحی از رشته های علمی ، فنی ، هنری و ادبی که بر اساس اهداف جزئی و برنامه تفصیلی که توسط کارشناسان برنامه ریزی درسی تعیین می شود، به طوری که درعین هماهنگی با سایر اجزا این اهداف بتواند دانش آموز مقطع ابتدایی را به سطح مطلوبی در این بعد نائل کند.
ه) اهداف اجتماعی
1) پرورش روحیه پاسداری از قداست و استواری بنیان و روابط خانواده بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی
2) پرورش روحیه تحقق بخشیدن به قسط و عدالت اجتماعی و اقتصادی اسلام و پاسداری از آن
3) پرورش روحیه اخوت ایمانی و تعاون اسلامی وهمبستگی ملی و فرهنگی و تقویت و تحکیم آن
4) پرورش روحیه خیر خواهی و دعوت به خیر ، امر به معروف و نهی از منکر به عنوان وظیفه ای همگانی و متقابل
5) پرورش روحیه احترام به قانون و التزام به رعایت آن و حمایت از برخورداری عموم از حقوق قانونی
6) پرورش روحیه نظم در روابط گروهی
7) پرورش روحیه مسئولیت پذیری و اهتمام به امور اجتماعی و مشارکت در فعالیت های دینی، فرهنگی و اجتماعی
8) ایجاد روحیه بهداشت عمومی و حفظ محیط زیست
9) ایجاد روحیه تولی و تبری بر اساس تعلیم اسلامی
10) ایجاد روحیه محبت و حمایت از حق طلبان ، عدالت خواهان و مظلومان و مستضعفان جهان و انزجار از مستکبران ،استثمارگران و ستمکاران بر اساس ارزشهای اسلامی
11) تقویت روحیه گذشت ، فداکاری، ایثار در روابط جمعی و مقدم شمردن مصالح اجتماعی بر منافع فردی
12) ایجاد روحیه نقادی و انتقادپذیری ، سعه صدر و تحمل آرای دیگران در بر خورد اندیشه ها
13) پرورش روحیه احترام به شخصیت الفراد و مراعات کامل حقوق مادی و معنوی آنان و رعایت آداب معاشرت در روابط اجتماعی
14) پرورش روحیه مقاومت در برابر تبلیغات سوء از طریق دادن آگاهی درست و تامین رشد و استقلاال فکری
دانش آموز پس از پایان مقطع ابتدایی در زمینه اهداف اجتماعی :
1-1 وظایف خود را در برابر پدر و مادر و برادران و خواهران کوچکتر و بزرگتر از خود توصیف میکند.
2-1 اعضا خانواده خود را دوست دارد و در انجام خواسته های آنان پیش قدم م یشود.
3-2 به حق خود قانع است و حق دیگران را رب خود حرام می داند.
4-2 برای بدست آوردن حق خود تلا ش می کند.
5-2 هنگامی که عهده دار تقسیم چیزی بین عده ای است عادلانه عمل می کند.
6-3 دوستان و همکلاسی های خود را دوست دارد و به آنها کمک می کند.
7-3 در بازیهای جمعی،تکروی نمی کند و دیگران را نیز به دلیل خطاهایشان در بازی مورد استهزاء و سرزنش قرار نمی دهد.
8-4 چیزی را که برای خود نمی پسندد برای دوستانش نیز نمی پسندد.
9-4 اشتباهات دیگران را با رعایت احترام به آنها تذکر می دهد.
10-5 مقررات مدرسه و محیط اجتماعی خود را می شناسد و آنها را بیان می کند.
11-5 نسبت به رعایت قواعد و مقررات اجتماعی مربوط به محیط خود عادت کرده است.
12-6 به رعایت نظم و انضباط در خانه و مدرسه و اجتماع خو گرفته است.
13-7 گوشه گیری نمی کند و در فعالیتهای اجتماعی ، فرهنگی و دینی داوطلبانه شرکت نمی کند.
14-7 وظائف و مسئولیتهایی که بر عهده او می گذارند به انجام می رساند.
15-8 به رعایت بهداشت فردی و اجتماعی عادت کرده است.
16-9 ضمن آشنایی با زندگی انبیا و اولیای الهی آنها را دوست دارد و از دشمنان آنها بیزار است.
17-10 داستان زندگی برخی از مستکبران و ظالمان و همچنین مستضعفان و مظلومان تاریخ را می داند.
18-11 در رسیدن به امتیازات و آنچه را که دوست می دارد ، خانواده و دوستان خود را مقدم می دارد.
19-12 نوشته ها،بیانات و اعمال دوستانش را مورد بررسی قرار می دهد و در مورد درستی و نادرستی آنها در حضور آنان اظهار نظر می کند.
20-12 به اظهار نظرهای دوستانش و بزرگترها در مورد اعمال و بیانات خودش گو ش می دهد و نظرات درست و بجا را می پذیرد.
21-13 وظیفه خود را در مقابل پدر و مادر و بزرگترها توضیح می دهد و به آنها عمل می کند.
22-13 سخن گفتن و رفتار او با دوستانش مبتنی بر اصول و موازین معینی است.
23-14 با خشصیت ها و کاراکترهایی آشناستکه فریبکارانه ،ظاهر و کلامی زیبا و پرفریب دارند.
و)اهداف سیاسی و نظامی :
1) تربیت روحیه پذیرش حاکمیت مطلق خداوند برجهان و انسان و آشنایی با روش ها و شیوه های اعمال این حاکمیت در جامعه بر اساس اصل ولایت فقیه
2) ایجاد روحیه اعتقاد بهل ائتلاف و اتحاد و تلاش در جهت تحقق الفت و وحدت فرهنگی ، سیاسی ، نظامی و اقتصادی مسلمین و تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان و حمایت از مستضعفان جهان
3) شناساندن و تعلیم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ایجاد روحیه پاسداری از استقلال همه جانبه کشور و نفی هرگونه ستمگری و ستم کشی و سلطه پذیری
4) آموزش فنون دفاع غیر نظامی و ورزش های رزمی و پرورش روحیه سلحشوری به منظور حفظ کیان اسلام و تقویت بنیه دفاعی کشور
5) تعلم و تعلیم مفهوم سیاست از دیدگاه اسلام و ارتقا بینش و بیداری سیاسی نسبت به اوضاع سیاسی ایران ، جهان و به خصوص جوامع اسلامی ،ملل محروم و شرکت فعال در سرنوشت سیاسی کشور
6) شناخت و شناساندن اسشتعمار و استکبار جهانی و ضرورت مبارزه با آن وشناخت علل و وجوه استضعاف ملل محروم به خصوص جوامع اسلامی و راههای رهایی از آن
دانش آموز پس از پایان مقطع ابتدایی در زمینه اهداف سیاسی و نظامی:
1-1 می داند که خالق و حاکم بر همه چیز خداوند است.
2-1 سلسه مراتب رهبری و مدیریت جامعه ایرانی را تا سطح وزیران می داند.
3-1 نقش رهبر و مدیر را در گروه می داند و آ« را توضیح می دهد.
4-2 مسلمانان را دوست دارد و در مقابل مصائب آنان در زمان حاضر ناراحت می شود.
5-2 اقوام مختلف مسلمان ایرانی را می شناسد.
6-3 تفاوت استقلال و اتکا انسان را می داند و خود شخصا فردی است مستقل
7-3 معنای تجاوز نظامی را می داند و کینه خود را نسبت به آن ابراز می کند.
8-4 سلاح های سبک و سنگین را می شناسد و برخی از آنها ر ا از نزدیک دیده است.
9-4 از لحاظ بدنی آمادگی ، چابکی ، توازن و هماهنگی خوبی دارد.
10-4 با شیوه های دفاعی به هنگام حملات هوایی ، شیمیایی، میکروبی و اتمی آشنایی دارد.
11-5 با فعالیت های سیاسی پیامبران در قالب داستان زندگی آنان آشناست.
12-6 نیروهای استکباری جهان را می شناسد و جنایتهای آنان در برخی از کشورها را می داند.
ز)اهداف اقتصادی:
1) توجه به اهمیت رشد اقتصادی به عنوان وسیله ای برای رسیدن به رشد و تکامل معنوی انسان
2) شناخت و شناساندن ارزش و قداست کار و معاش حلال و پرورش روحیه مبارزه با بیکارگی ،بطالت و مشاغل کاذب
3) ایجاد آمادگی و توانایی به تناسب سن، جنس، استعداد و علاقه درجهت اشتغال مولد در بخشهای کشاورزی ، صنعت و خدمات
4) ایجاد روحیه ساده زیستی ،صرفه جویی، قناعت و پرهیز از اسراف و تبذیر و مصرف زدگی و تجمل گرایی
5) پرورش روحیه ایثار ، انفاق و تاسیس موسسات عام المنفعه و کمک به آنها
6) شناخت و شناساندن احکام اقتصادی اسلام و پرورش روحیه عمل به آنها
7) تربیت افراد متعهد و آگاه و ماهر بر اساس نیازهای کمی و کیفی بخشهای مختلف اقتصادی با توجه به استعدادها و شرایط اقلیمی هر منطقه در جهت پیشرفت همه جانبه کشور
8) شناساندن حرفه و مشاغل مولد و احیاء و ترویج صنایع دستی و مستظرفه بومی و سنتی در جهت افزایش درآمد ملی و رفع بیکاری و وابستگی اقتصادی
9) پرورش روحیه مبارزه با بهره کشی اقتصادی و شیوه های کسب درآمد نامشروع و مشاغل خلاف مصالح جامعه اسلامی
10) شناخت منابع اقتصادی کشور و شیوه های صحیح استفاده از آنها و پرورش روحیه حراست از اموال عمومی و ثروت ملی
دانش آموز پس از پایان مقطع ابتدایی در زمینه اهداف اقتصادی:
1-1 مهمترین منابع اقتصادی کشور جمهوری اسلامی ایران را می شناسد .
2-2 کار کردن را دوست دارد و آدم بیکار و تنبل را شخصی بی مصرف و بی رزش می داند.
3-3 به شغل و یا مشاغلی ضمن آشنایی با آنها علاقه مند است و علت علاقه مندی خود را کتبا و شفاها توصیف می کند.
4-4 در امور شخصی و خانوادگی اسراف نمی کند و در نگهداری وسایل خویش می کوشد و به دیگران نیز در این مورد تذکر می دهد.
6-5 در حد توان خود به افراد مستمند و ناتوان کمک می کند.
9-6 مشاغل و حرف موجود در محیط زندگی خود را می شناسد و آنها را توصیف می کند.
10- 7 در محیط مدرسه با هر کسی که بخواهد از سایرین بهره کشی کرده و به آنها ظلم کند مبارزه می کند.
ح)اهداف زیستی :
1) تامین سلامت جسمی و روانی از طریق فراهم ساختن لوازم ، شرایط محیط مناسب برای تربیت بدنی ، ورزش و تفریحات سالم
2)آموزش و مراعات بهداشت فردی و جمعی
3)پرورش روحیه توجه به ورزش و بهداشت جسمی و روانی به عنوان زمینه ای برای رشد معنوی انسان
دانش آموز پس از پایان مقطع ابتدایی در زمینه اهداف زیستی :
1-1 دارای بدنی متوازن است و از طریق استمرار تمرینهای مناسب فردی و جمعی قابلیتهای حرکتی ، تعادلی و کششی بدن خویش را افزایش می دهند.
2-1 با رشته های مختلف ورزشی بالخص با رشته هایی که سابقهملی دارند آشناست و به برخی از آنها اظهارز تمایل می کند.
3-2 به رعایت بهداشت فردی و محیطی عادت کرده است.
(اهداف پرورشی نظام آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران مصوب شورای تغییر بنیادی نظام آموزش و پرورش ،1372)
4- اهداف دوره ابتدایی در 3 حیطه:
براساس طرح نظام آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران در سال 1367 و در جهت اهداف کلی نظام ، اهداف دوره ابتدایی در سه حیطه شناختی، عاطفی،و روانی حرکتی از طرف کمیسیون پیش دبستانی و دبستانی به شرح ذیل تعیین و اعلام شده است:
4-1اهداف پایه اول دوره ابتدایی:
- اهداف شناختی:
1. آموزش اطلاعاتی مقدماتی بهداشتی و ایمنی
2. آموزش خواندن ، نوشتن ،حساب کردن و استدلال کردن
3. آموزش اطلاعات ساده راجع به محیط طبیعی و اجتماعی پیرامون خود
4. یاد دادن بعضی آیات ساده و سوره های کوچک قرآن کریم
- اهداف عاطفی:
1. تقویت انگیزه آمدن به مدرسه
2. علاقه مند کردن کودک به درس
3. یاد دادن کنترل عوااطف و ابراز آنها به نحو مطلوب
4. علاقه مند کودک به ارزش ها و آداب و رسوم اسلامی و میهنی و احترام گذاشتن به آ«ها
5. علاقه مند کردن طفل به فعالیتهای اجتماعی
- اهداف روانی حرکتی:
1. پرورش تن و روان و حفظ سلامت جسمی و روانیو شادابی کودک
2. ایجاد عادت به نظم و تربیت و پرورش روح همکاری با دیگران
3. ایجاد زمینه شکوفایی و رشد استعدادهای هنری
4. پرورش دقت، کنجکاوی و خلاقیت
5. ایجاد عادات بهداشتی و ایمنی
6. آشنایی با نماز
4-2 اهداف پایه های دوم تا پنجم دوره ابتدایی:
- اهداف شناختی:
1. آموزش تدریجی رموزخلقت به کودک و جلب توجه او به مبدأ آن
2. یاد دادن قرآن مجید در حد درست خوانی
3. دادن اطلاعات لازم در زمینه واجبات دینی
4. آموزش اطلاعات بهداشتی و ایمنی
5. تقویت حس کنجکاوی دانش آموز نسبت به محیط طبیعی و اجتماعی خود و آموزش اطلاعات و مهارتهای سودمند در زندگی اجتماعی
6. آشنا کردن دانش آموزان با قوانین و هنجارهای اجتماعی به منظور ایجاد نظم و مسئولیت پذیری در آنان
7. آشنا کردن دانش آموزان با زندگی پیامبران و ائمه معصوم(ع) در حد ممکن
8. آموزش هنری برای پرورش استعدادهای هنری با تاکیدبر هنرهای بومی ومتناسب با مقتضیات منطقه ای
9. آموزش مطالبی که به درک موقعیت دانش آموزان از لحاظ زمان و مکان کمک کند.
- اهداف عاطفی:
1. احترام گذاشتن به بزرگسالان
2. علاقه مند کردن به نظم و مسئولیت پذیری و رعایت حقوق دیگران
3. علاقه مند کردن دانش آموز به مطالعه
4. علاقه مند کردن دانش آموز به فعالیت های اجتماعی و تعاون
- اهداف روانی حرکتی:
1. ایجاد عادات بهداشتی و ایمنی
2. ایجاد عادت به تعاون و رعایت حقوق دیگران
3. آموزش عملی نماز
4. تقویت مهارت خواندن، نوشتن، حساب کردن و استدلال کردن.
استفاده از تحقيقات تربيتي
توجه به آموزش (فراگيري)
توجه به نقش موقعيت سني در آموختن
كشف درك و فراگيري (
و براي انجام هر كدام از موارد فوق نياز به پژوهش و مطالعه به روز و جديد احساس ميگردد. مطالعة تحقيقات و انجام پژوهش توسط معلمين، انقلابهاي تربيتي مهمي در مدارس كشورها بوجود آورده و ميآورد و از عوامل مهم ايجاد آگاهيهاي فراوان در معلمين نسبت به كار خودشان بوده است.
در سال 1976 وزارت آموزش و پرورش، علوم و فرهنگ ژاپن در جهت مهياسازي هرچه بيشتر امكانات تحقيقات آموزشي براي معلمان مدارسي تحت عنوان: «مدارس تحقيق و توسعه» داير نمود و به دنبال آن اقدامات و تدابيري اتخاذ شد تا دامنه فعاليتهاي پژوهشي معلمان را در عرصه مدارس گسترش دهد. در حال حاضر گروه كثيري از معلمان چه به صورت انفرادي و چه به صورت گروهي درگير نوعي از فعاليتهاي تحقيقاتي در حدود 500 واحد تحقيقات تربيتي هستند. در آلمان و انگلستان نيز سياست تحقيقات آموزشي بر اين امر استوار است كه از وجود معلمان و دبيراني كه از قدرت خلاقيت و روحية جستجوگرانه وسيعتري، به خصوص در مورد نوآوري آموزشي برخوردارند به عنوان معلمان محقق استفاده ميشود. (2) در كشور ما نيز از سال 1367 شوراي تحقيقات وزارت آموزش و پرورش شكل گرفت و در سال 1369 نيز آئين نامه تشكيل شوراهاي تحقيقات استانها به تصويب رسيد و پژوهش و تحقيق به عنوان يك استراتژي براي دستيابي به آرمانهاي تعليم و تربيت و حل معضلات و مشكلات آموزش و پرورش مورد توجه قرار گرفت. (2
)
اهميت، فوايد و نقش پژوهش در تدريس
با توجه به تعاريف و تاريخچة فوق الذكر، در زير برخي از فوايد و نقشهاي پژوهش در تدريس عنوان ميگردد :
- روش تدريس بايد متناسب با اهداف عالي و اصول آموزش و پرورش، و خصوصيات شاگردان انتخاب شود، زيرا وظيفه اساسي معلم فقط درس دادن و پس گرفتن درس نيست، بلكه مهمترين وظيفه او همكاري و راهنمايي يكايك دانشآموزان براي رسيدن به هدفهاي مطلوب تعليم و تربيت است و همچنين لازم است معلم بر مطالبي كه تدريس ميكند مسلط باشد، براي تحقق چنين منظوري بايد مطالعه مستمر و دائم داشته باشد. هميشه بر آگاهيهاي خود بيفزايد، او بايد در زمينه كار خود با يافتههاي جديد در ارتباط دائم باشد. اگر معلمي از اين امر غافل شود، درامر تدريس ناچار از تكرار مكررات خواهد بود. مطالعة دائم وپژوهش براي معلم بيش از هر كس ديگري لازم و ضروري است. (5)
- يافتههاي پژوهشي در شناسايي نقاط كور و موقعيتهاي مبهم و نامشخص به برنامهريزان و ساير عوامل نظام آموزشي كمك قابل توجهي ميكنند و موجب ميگردد تا آنان با بينشي وسيعتر و عميقتر درباره برنامههاي آموزشي اظهارنظر و تصميمگيري كنند. همچنين مجريان نظام ميتوانند با استفاده از فعاليتهاي پژوهشي ميزان كارآمدي اجزاي مختلف فعاليتهايشان را مشخص كرده و از اين طريق درتكميل و اصلاح آن بكوشند و در نهايت مطالبي كه معلم بايستي تدريس نمايد بدون اشكال و صحيحتر ارائه خواهند شد.
چرا كه هدف اصلي پژوهش در آموزش و پرورش، كشف حقيقتهاي تازه (نوآوري) و استفاده از آن در حل مسائل عمدة تعليم و تربيت است.
- معلمان در تماس نزديكتري با وضعيت ملموس دنياي تعليم و تربيت هستند بنابراين ميتوانند در امر پژوهشهاي آموزشي مشاركت مسئولانه و پرثمري داشته باشند. چون بسياري از نقاط قوت و ضعف مواد آموزشي از طريق پژوهشهاي معلمين مشخص و آشكار ميگردند.
- با توجه به اينكه برنامهها و فعاليتهايي كه مبتني بر چارچوب علمي و پژوهشي باشند، در گذر زمان كمتر دچار نوسان و تغيير ميشوند و با ثباتتر و پايدارتر باقي ميمانند، معلم ميتواند از تغييرات زودهنگام مباحث درسي و روش تدريس خود جلوگيري نمايد.
- هر برنامة فراگير آموزشي جهت شكوفايي خود، تقريباً به يك دهة زماني نياز دارد. حال در نظر بگيريد كه برنامهاي در آموزش و پرورش بدون يك بررسي دقيق و جدي و صرفاً بر اساس سليقة شخصي به مرحله اجرا در آيد. اين برنامه اگر نتايج نامطلوبي به دنبال آورد امكان شناسايي اين نتايج در كوتاه مدت به آساني ميسر نخواهد بود در حالي كه از همان ابتدا تأثيرات سوء خود را بر پيكرة نظام آموزشي خواهد گذاشت. براي مصون ماندن از اين نگرانيها به عنوان يك راه حل مؤثر، ميتوان ضرورت و صحت برنامهها را قبل از اجرا به محك آزمون و پژوهش سپرد و در حين اجرا و پس از آن با توجه به اهداف مورد نظر به ارزشيابي آنها پرداخت.
- در تدريس متغيرهاي متفاوتي تأثيرگذار هستند كه معلم با دستكاري و كنترل متغيرهاي مختلف وضعيتي بوجود ميآورد كه يادگيري حاصل شود. اگر معلم نتواند همه متغيرهاي دخيل را تحت كنترل قرار دهد، اما شناختن چنين عواملي او را قادر خواهد ساخت كه در تنظيم فعاليتهاي تدريس، تصميمي آگاهانه بگيرد اگر معلم از نظريههاي تدريس، يادگيري، شناخت دقيق و علمي داشته باشد، قويتر و دقيقتر ميتواند در ايجاد وضعيت مطلوب يادگيري، فعاليت كند.
- معلم آگاه به كمك دانش و اطلاعاتي كه كسب ميكند، تلاش ميكند تا در تحرك و پويايي جامعه خود به سوي پيشرفت سهمي مؤثر داشته باشد. معلم آگاه با تأكيد بر تاريخ و فرهنگ جامعه، كوشش ميكند تا دانشآموزان را به ارزشهاي والاي جامعة پيشرفته و انساني آشنا كند. (5)
- شخصيت متعادل، همراه با تسلط علمي معلم، او را از نظر دانشآموزانش، با ارزش و اعتبار ميسازد. معلمي از نظر علمي قوي است كه به روشهاي ارائه محتوا و چگونگي برقراري ارتباط، آگاه و بر آنها مسلط باشد.
معلم بايد از نظريههاي جديد ارتباطي از دانشهاي جديد روانشناسي و علوم رفتاري، به ويژه روانشناسي تدريس و يادگيري، آگاهي كافي داشته باشد. پژوهش و آگاهي از علوم اجتماعي به ويژه روانشناسي اجتماعي نيز معلم را ياري خواهد كرد تا فرهنگ و ويژگيهاي خاص طبقات اجتماعي دانشآموزان را تا حدودي بشناسد و با شناخت خصوصيات فردي و اجتماعي آنان به برنامهريزي فعاليتهاي آموزشي بپردازد.
- ترويج الگوي تدريس كاوشگري Inquirg كه اين الگو بر اساس نظر ريچارد ساچمن Richard Suchman بنا نهاده شده است و يكي از الگوهاي خانوادة «اطلاعات پردازي» است . تربيت كاوشگر به منزله فرآيندي براي بررسي و تشريح پديدههاي غيرمعمول، تعريف ميشود. (6)
جوهر و اساس الگوي كاوشگري آن است كه دانشآموزان از طريق معلم، كاوش علمي را بياموزند. در حوزه آموزش و پرورش ما از پژوهش در امر درك و شناخت بهتر فرد، درك و شناخت بهتر روال آموزش و يادگيري و خلاصه،جهت يافتن شرايطي كه در آن اين روال (آموزش و يادگيري) به بهترين وجه به ثمر ميرسد استفاده ميكنيم.
- تحقيق و پژوهش علمي به معلم كمك ميكند تا در زمينههاي ارزندهاي از جمله عينيتگرايي Objectivity عادت تفكر علمي Habits of Scientific thinking و توانايي همكاري و همفكري با ديگران رشد يابد و مهارت لازم را كسب كند. هدف از پژوهش در آموزش و پرورش بهتر كردن كارآيي معلمان در مدارس و بوجود آوردن و ارائه مهارتها يا ارائه روشهاي جديدي است كه بتواند معلم را در حل مشكلاتي مستقيم يا غيرمستقيم با كلاس درس يا هر موقعيت زنده و واقعي كه به مدرسه ارتباط دارد كمك كند. در اين پژوهشها معلم با موقعيتهاي واقعي و با دنياي كار عملاً و مستقيماً سر و كار دارد.
- پژوهش در نهايت موجب رضايتمندي شغلي بيشتري براي معلم خواهد شد و همچنين تدريس او را موفقتر، بر اساس واقعيتها و نياز دانشآموزان و تدريس مطلوب و جديد مينمايد. روشهاي تدريس او هميشه منطبق با شرايط و ويژگيهاي خاص محل تدريس خواهد بود و دانشآموزاني كه از كلاسهاي او بهره ميبرند از نظر علمي و تربيتي در حد مطلوب و قابل قبولي قرار خواهند داشت.
شرایط معلم کارآمد
معلمي شغل مهمي است كه ضرورت آن بر كسي پوشيده نمي باشد .اين ضرورت از نظر مولفين ،عمدتا شكل دهي تجربياتي است كه منجر به تغييرات مطلوب رفتاري در دانش آموختگان مي شود .بخاطر همين ضرورت آشكار است كه نقش معلم جنبه نهادي پيدا كرده و بسياري از گروههاي اجتماعي و افراد و دانشجويان و دانش آموختگان مختلف ،انتظارات كلي مشخصي از آنچه كه يك معلم هست و بايد باشد دارند .اما به نظر مي رسد انتظارات كلي مورد نظر در عمل دچار مشكل مي گردند . زيرا همه ما در طول حيات تحصيلي يا حرفه اي خود با معلمان و اساتيدي مواجه شده ايم كه از آنها با كلمات خوب يا بد ياد كرده ايم !
بنابراين يك سوال اساسي پيش مي آيد كه آيا اين دو معلم با يكديگر اصولا يكسان هستند يا اينكه تفاوتي بين آنها وجود دارد؟
آيا همه معلمان باهوش و كارآمد هستند؟آيا مي توان ملاكهايي براي شايستگي يك معلم تصور كرد يا اينكه معلمان همگي يكسانند و ملاك مشخصي براي شايستگي يكي بر ديگري وجود ندارد؟آيا ذاتا برخي از افراد معلم به دنيا مي آيند يا معلمي حرفه اي است كه بعضي ها آنرا بهتر ياد مي گيرند؟ اين سوالات ،مطالب مهم و حياتي مي باشند كه مي بايست به آنها پاسخ خهاي دقيق داد. بطور كلي تحقيقات اخير نشان داده كه هوش و شخصيت معلم در مقايسه با توان عملي و كاربردي او در كلاس درس از اهميت كمتري برخوردار است .به عقيده برونينگ و گلاور(1375)، اين تحقيقات ،بسياري از مهارتهايي را كه موجب تفاوت كيفي تدريس مي شود مشخص ساخته اند.
به عقيده مك دانلد معلمان خوب قادرند يادگيري دانش آموزان را افزايش داده و از طريق پاداش دادن به دانش آموزان و دادن امكانات بيشتر بريا آموختن ،سطح انگيزه آنها را بالا ببرند. به عقيده برونينگ و گلاور ،در كنار نقش هاي مورد نظر ، معلمان خوب كه از آنها به نام معلمان كارآمد نام مي بريم ،قادرند قدرت تفكر دانش آموزان را پرورش داده ،رشد او را تسهيل سازند و به خوبي از عهده اداره كلاس برآيند .به منظور بررسي ويژگيهاي مورد نظر شايد صلاح باشد آنها را با تعمق بيشتري بنگريم .زيرا چناچه فونتانا تصريح نموده عليرغم پژوهشهاي انجام شده در خصوص ويژگيهاي معلمان كارآمد و موفق ،هنوز يافته ها و اطلاعات اندكي موجود است .اين مسئله البته تعجب آور نيست زيرا عوامل زيادي در بيرون از معلم وجود دارند كه وضعيت را پيچيده مي سازند،مانند : سن ،توانايي و زمينه هاي اجتماعي ،اقتصادي ،دانش آموزان ،موضوع تدريس ،محيط مدرسه و... به عقيده فونتانا آنچه براي يك معلم به صورت مجموعه اي از شرايط عمل مي كند مي تواند براي معلم ديگر يا همان معلم در شرايط ديگر ،كارايي نداشته باشد .با اين حال خصوصيات و كيفيات مهم و مشخصي وجود دارد كه مي توانيم در مورد آنها بحث نموده و به تعميم هايي دست بزنيم .اين كيفيات عبارتند از :
1- توانايي جذب دانش آموزان و دانشجويان : به عقيده دكتر سيف ،يكي از ويژگيهاي معلمان كارآمد جذب شاگردان به جلسات درس و ادامه شركت آنان در فعاليتهاي يادگيري مي باشد.به عقيده برونينگ و گلاور ،معلمان كارآمد قادرند آنچه را دانش آموزان ايشان بايد فرا گيرند به آنها منتقل سازند .آنها سازمان يافته تر عمل كرده و شاگردان خود را خيلي روشن توجيه نموده به نحوي كه شاگردان آنها م ي دانند چه كاري را بايد انجام دهند .توانايي انتقال اهداف درس به دانش آموزان ،تاثيرات عميقي بر آمادگي دانش آموزان براي شركت در كلاس ، بر كار ايشان در كلاس و نيز مطالعاتي كه بايد انجام دهند دارد . معلمان با كفايت مي دانند كه براي هر دانش آموزي درس را بايد از كجا شروع كرد و هر جا كه لازم آيد به آموزش انفرادي رو ي مي آورند و سرعت تدريس را متناسب با پيشرفت دانش آموزان تنظيم مي كنند،به همين دليل همه دانش آموزان ، چون مطالب با مهارتهاي متفاوت ايشان تناسب دارد،به فعاليت برانگيخته مي شوند.
2-پرورش معارتهاي فكري : به عقيده برونينگ و گلاور ،شايد بتوان هدف تعليم و تربيت را پرورش قوه تفكر دانش آموزان دانست و چون يادگيري معنا دار،به ويژه براي رشد قواي فكري دانش آموزان با اهميت مي باشد ،معلمان موفق مي توانند فعاليتهاي آموزشي را معنا دار سازند.بدين منظور يك معلم كارآمد يادگيري جديد دانش آموزان را طوري هدايت مي كند كه با دانش قبلي آنها همساني داشته باشد تا دانش آموزان بتوانند دانش جديد را به نحوي منطقي در حافظه خود سازمان دهند.زيرا يادگيري مداوم محتاج سازماندهي منطقي مطلب با يكديگر است .
3-يادگيري و ارزيابي آن : يكي ديگر از خصوصيات يك معلم كارآمد توجه به پيشرفت تحصيلي شاگردان و ارزيابي يادگيري آنها مي باشد.مطابق با آنچه گفته شد تدريس خوب با دقت و وسواسي در خور توجه ارزيابي مي شود ،به شكلي كه دايما مي توان تغييرات لازم را در آن صورت داد .در اين وضعيت دانش آموزان در مورد يادگيري خود فيدبك سريع و مطلوبي دريافت مي كنند.به عقيده برونينگ و گلاور ،معلمان كارآمد از مهارتهاي لازم براي ارزيابي دانش آموزان برخوردار بوده و قادرند ميزان يادگيري ايشان را تعيين كنند . و وسايل اندازه گيري و ارزيابي بطور عمده عبارتند از امتحانات كلاسي ،تكاليف درسي ،پروژه هاي تحقيقاتي و آزمون هاي استاندارد شده .اطلاعات بدست آمده از ابزار ها و وسايل بالا معلمان خوب را كمك مي كند تا روش تدريس خود را تنظيم كنند. يادگيري دانش لآموزان با دريافت پسخوراند(فيدبك ) ناشي از ارزيابي دقيق ،تسهيل مي گردد.
4-يادگيري مداوم : به نظر مي رسد مي توان بهترين معلمان را كساني دانست كه اوقات خود را صرف يادگيري مي كنند.به نظر مي رسد متاسفانه برخي از معلمان با شروع تدريس ،يادگيري را متوقف مي سازند و به جزوه هايي كه روزگاري تهيه كرده اند بسنده مي سازند.به همين دليل جهان در حال تغيير از كنار آنها مي گذرد و به سرعت ايشان را در وضعيتي قرار مي دهد كه ديگر آمادگي تدريس كارآمد را ندارند .يك معلم كارآمد معمولا تحولات مربوط به رشته خود را تعقيب مي كند و دائما مهارتهاي خويش را بهبود مي بخشد .آنها همواره در حال آموختن هستند. به عبارتي ديگر آنها دائما در حال شاگردي كردن هستند.
5-اداره كلاس : معلمان كارآمد معمولا داراي كلاسي مطلوب ،منسجم و پربار هستند.معلمان كارآمد نسبت به آنچه در كلاس ايشان اتفاق مي افتد بسيار حساس هستند و قادرند مشكلات را رفع كنند.اين معلمان اغلب توجه كافي به شاگردان داشته و حساس اند كه به همه افراد فرصتها و كمك مساوي داده شود .از اين نظر معلمان خوب ،راحت و قابل اعتماد و اطمينان جلوه مي كنند.اينان معلماني صبور و بردبارند و الگويي عالي از اجراي نقش خود هستند. آنها به موقعيت دانش آموزان توجه كرده و به عقيده گينات نسبت به دانش آموزان توجه و مراقبت نشان داده و به شاگردان كمك مي كنند تا فراگيرند كه چگونه مي توان با ديگران همكاري جمعي داشت و در عين حال خوشحال و مفيد بود .آنها محيطي ايجاد مي كنند لذت بخش شادي آفرين كه در آن شوخي و تفريح مشترك مرزهاي ميان معلم و كلاس را تقليل داده و به شرطي كه در آن زياده روي نشود به كلاس كمك مي كند كه معلم را بيشتر به صورت يك دوست و همراه تصور كنند. همين نحو ،آمادگي همكاري با دوستان در كلاس افزايش يافته و بدين ترتيب تعداد حوادثي كه به مشكلات موجود در كنترل كلاس مي انجامد ،تقليل مي يابد.
6-آخرين ويژگي معلمان كارآمد كه در اينجا مورد بحث قرار مي گيرد رفتارهاي كلاسي معلمان است . به عقيده بسياري از پژوهشگران آموزشي ،همبستگي معناداري بين بعضي از رفتارهاي معلمان و پيشرفت تحصيلي شاگردان آنها وجود دارد.دكتر سيف به نقل از رونشناين و فرست ( Rasenshine & Furst ) ، هشت متغير آموزشي يا رفتار كلاسي معلمان را كه با يادگيري شاگردان رابطه و همبستگي معني دار نشان داده اند معرفي كرده اند.اين متغير ها عبارتند از :
الف -روشني توضيحات معلم در كلاس .
ب-انعطاف پذيري در روش آموزش
ج -اشتياق در كار ،شامل تحرك در كلاس ،حركات سرو دست و نوسان صدا .
د-احساس مسووليت در عمل ،شامل تاكيد بر يادگير ي و فعاليت شاگردان
ه- فرصت يادگيري دادن به شاگردان براي يادگيري مطالب تا سرحد تسلط
و-استفاده از عقايد شاگردان ، شامل تشويق شاگردان به اظهار نظر و تاييد نظريات آنها.
ز- استفاده از مطالب سازمان دهنده شامل مرور كردن مطالب و ايجاد ارتباط مطالب درسي با يكديگر .
ح -طرح سوالهاي داراي سطوح مختلف ،از جمله سوالهايي كه با چه ،كجا، چرا و چگونه شروع مي شود .
مطابق تحقيقات به عمل آمده به نظر مي رسد كه مهمترين متغير آموزشي معلم كه بيشترين همبستگي را با يادگيري شاگردان دارد روشني توضيحات و مطالبي است كه معلم در آموزش خود در اختيار شاگردان قرار مي دهد.
اينجانب صادق عزتي كارشناس ارشد برنامه ريزي درسي اميدوارم دراين وبلاگ اوقات خوبي راسپري نموده وباارائه نظرات ارزشمندتان مارادرپرباركردن آن كمك نماييد